Trại Hè Múa và Âm nhạc 2018: Sự hoàn hảo của cái...

Trại Hè Múa và Âm nhạc 2018: Sự hoàn hảo của cái không hoàn hảo

Đăng vào
0

Viết bởi Út Quyên cho Hanoi Grapevine
Ảnh bởi Namnggg

Trại Hè Múa và Âm nhạc 2018 do Viện Goethe Hà Nội, Nhà hát Nhạc Vũ kịch Việt Nam phối hợp với trường Cao đẳng Múa Việt Nam tổ chức đã khép lại bằng một buổi biểu diễn đầy ấn tượng vào sáng 27/7.

Chương trình gồm sáu tiểu mục, kéo dài hai tiếng là thành quả của quá trình lao động vất vả suốt hai tuần của 8 nghệ sĩ múa và 9 nhạc sĩ thể nghiệm trẻ người Việt hoạt động trong và ngoài nước dưới sự hướng dẫn của giáo sư Heiner Goebbels (Đức) và giám đốc Nhà hát Nhạc Vũ Kịch Việt Nam – NSƯT Trần Ly Ly.

Sức mạnh của trí tưởng tượng

Buổi diễn bắt đầu. Vài nghệ sĩ múa đứng tụm lại ở góc phải cánh gà, bất động nhìn về phía rìa sân khấu nơi âm thanh bắt đầu vang lên. Đèn tắt. Khi việc nhìn bị giảm thiểu, thính giác bỗng trở nên nhạy bén kỳ lạ. Khán giả gần như có thể phân biệt được từng âm thanh đơn lẻ của tiếng gió thổi ù ù, kèm theo tiếng rít của âm thanh điện tử và các vật liệu ma sát vào nhau, tiếng đàn tranh lúc vang lên thật thánh thót nhịp nhàng, lúc lại rít lên cao vút, khi thì lặp lại những nốt chói gắt như tiếng chuông báo thức.

Đèn sân khấu một lần nữa sáng lên và những “vật thể lạ” bắt đầu “bay” ra sân khấu, các vũ công xuất hiện trở lại. Họ không “múa”, mà chỉ đứng bất động ở đó hoặc đi lại tha thẩn, nhặt nhạnh, chắp nối, tha lôi các vật thể lúc này có thể nhìn rõ hình dáng tựa như những đám mây xám xịt. Có những kẻ lao ra sờ nắn chúng rồi rút lui chậm rãi và đề phòng. Cái gọi là “múa” chỉ thực sự xuất hiện ở phút thứ 8 của vở diễn mở màn dài 16 phút khi một nữ diễn viên trong bộ trang phục trắng muốt núp sau một đám mây đen bất ngờ lộ diện giữa sân khấu. Có lúc cô như một đám mây trắng phiêu dạt trên bầu trời, có lúc như chú chim ra sức vỗ cánh trong gió dữ, lúc lại biến thành một vật thể phi hình dạng bị mắc kẹt đang bị gió thổi đến run lên phần phật… Phần âm nhạc lúc thì bổ trợ cho động tác của các diễn viên, lúc lại đối lập với những chuyển động trên sân khấu, đôi khi đưa người xem vào một vùng không gian yên ả thanh bình, lúc lại kéo họ vào trung tâm của sự hỗn loạn.

Đến lúc này người xem mới cảm nhận được phần nào ý nghĩa của lời giới thiệu “Xin mọi người đừng nghĩ rằng đây là một buổi biểu diễn hoàn chỉnh hoặc chờ đợi một tác phẩm múa hoàn chỉnh” mà giáo sư Heiner phát biểu trước buổi biểu diễn. Tất cả các vở múa đều không có tên vì theo triết lý của Heiner: “Tôi không cho rằng tác phẩm cần bất kỳ sự giới thiệu hay chuẩn bị nào cho khán giả. Chúng tôi cần những khán giả tò mò, không mong chờ thấy những gì mà họ đã biết trước đó.”

Những vở diễn kế tiếp nhau có thể là những tác phẩm riêng biệt, hay cũng có thể chỉ là từng phần của một chỉnh thể chưa hoàn hảo. Các tác phẩm không truyền đạt một nội dung hay thông điệp gì cụ thể mà chỉ gợi ra những liên tưởng một cách tự nhiên gần như bản năng nơi khán giả, để cho họ có thể tự do tham gia vào quá trình cảm nhận và tự sáng tạo một tác phẩm hoàn thiện cho riêng mình.

Và theo cảm nhận của ông Wilfried Eckstein – Viện trưởng Viện Goethe: “Buổi diễn dần trở nên tốt hơn, thú vị hơn và phức tạp hơn” cho đến tận cao trào là màn diễn cuối cùng với vật thể chủ đạo là các phông màn sân khấu cũ cỡ lớn với sự tham gia của toàn bộ 17 nghệ sĩ.

Trên sân khấu phải quên mình đi

Quá trình tập luyện của workshop mà kết quả là buổi diễn đã thách thức tất cả các nghệ sĩ tham gia vượt khỏi cách làm việc quen thuộc của họ trong việc hình thành ý tưởng, sáng tác tác phẩm cũng như trình diễn trên sân khấu.

Phần đầu của giai đoạn hình thành ý tưởng cho các tác phẩm, các nghệ sĩ được giao cho những đạo cụ – những vật thể mà giáo sư Heiner tìm thấy trong nhà kho của Nhà hát Nhạc Vũ Kịch Việt Nam và Trường Cao đẳng Múa. Trong suốt một tuần đầu tiên, các nghệ sỹ biểu diễn hoàn toàn ngẫu hứng, ứng tác với nhau, với đạo cụ cho sẵn, với âm thanh, thời gian và không gian trên sân khấu. Họ cùng nhau gọt giũa những ý tưởng và những khoảnh khắc thú vị nhất để biến nó trở thành tác phẩm.

Điều cốt lõi trong triết lý và tư duy sáng tác mà giáo sư Heiner muốn truyền tải tới các học viên là trên sân khấu, tất cả mọi yếu tố đều đóng vai trò ngang bằng nhau, từ đồ vật đến con người, tới âm thanh, ánh sáng và thậm chí cả không gian. Ông giúp các nghệ sĩ loại bỏ suy nghĩ ta là trung tâm của vũ trụ trên sân khấu. Ông cũng giúp nghệ sĩ loại bỏ ý thức về sự phô diễn kỹ thuật. Mỗi nghệ sĩ phải mở lòng ra để cảm nhận không gian, cảm nhận âm thanh, cảm nhận lẫn nhau để hòa hợp được bản thân vào cái chung, nhằm đưa ra những đóng góp cho tác phẩm một cách tốt nhất. Điều quan trọng với nghệ sĩ là phải biết làm cái gì, vào lúc nào, bao lâu và như thế nào. Đó là những câu hỏi quan trọng mà mỗi nghệ sĩ tham gia trại hè cần trả lời để có thể tiếp tục con đường nghệ thuật của mình.

Đã thất vọng vì nhau – đó là lý do cùng nhau làm việc

Hai tuần của Trại hè không phải lúc nào cũng diễn ra suôn sẻ, như chia sẻ của NSƯT Trần Ly Ly: “Có những ngày rất chán khi tất cả đều xuống tinh thần và không ai biết phải đi tiếp bằng cách nào”. Trong quá trình tập luyện có những khoảnh khắc thăng hoa khi mọi chuyện đều được thực hiện quá tốt, nhưng cũng có những lúc cũng xảy ra “tranh cãi nảy lửa” giữa thầy và trò vì bất đồng ý kiến, và vì các nghệ sĩ đôi lúc để sự ngẫu hứng đi quá xa và đặt cái tôi của mình lên quá cao trong việc tạo ra một tác phẩm chung. “Tôi có rất nhiều khoảnh khắc thất vọng trong hai tuần vừa qua khi chúng tôi luyện tập.” Giáo sư Heiner chia sẻ. Tuy nhiên, “đó là lý do vì sao chúng tôi phải làm việc cùng nhau. Và điều đó là hiển nhiên vì đây là một phương pháp tiếp cận còn rất mới với họ,” ông cho biết thêm.

Một số nghệ sĩ tham gia trại hè đã có kinh nghiệm làm việc tương tự, chẳng hạn nhạc sĩ ứng tác Phạm Thị Tâm đến từ Trung Tâm Nhạc & Nghệ Thuật Thể Nghiệm Đom Đóm cho biết chị đã làm việc với một nhóm nhỏ các nhạc sĩ và nghệ sĩ múa để cho ra các tác phẩm ứng tác. Tuy nhiên, ứng tác trong biểu diễn là một điều rất khó, và đôi khi nó khiến họ loay hoay không biết là mình nên đi đâu, đang đi trên con đường thế nào. “Đối với một nhóm nhỏ thì sự tập trung được dồn lại ở một số ít người và khả năng bao quát, quán xuyến, phối hợp sẽ tốt hơn. Nhưng với một nhóm lớn, điều khó khăn là mình phải quyết định nên dành sự tập trung vào đâu. Và quá trình tham gia workshop chính là quá trình chúng tôi học hỏi để giải quyết khó khăn ấy.”

Ngọc Khải và Lê Anh Tú, hai nghệ sĩ múa tình cờ có đồng quan điểm về việc tham gia workshop lần này nói rằng thời gian vừa qua khiến cho họ suy nghĩ nhiều hơn và tự đặt câu hỏi nhiều hơn trong quá trình sáng tạo. Ngọc Khải cho biết anh học được ở giáo sư Heiner cách bóc tách và phân tích vấn đề: “Tại sao mình làm như vậy, làm vậy có mục đích gì, điều khán giả nhìn thấy trên sân khấu có phải là chủ đích của mình, và mình có muốn điều đó xảy ra hay không?”

Giáo sư Heiner cũng nhắn nhủ tới các học trò của mình: “Tôi hy vọng các nghệ sĩ tham gia chương trình này sẽ nhớ về những gì họ đã trải qua và tiếp tục sử dụng kinh nghiệm này để sáng tạo các tác phẩm tương lai.”

Thông tin về Trại hè Múa và âm nhạc

Lần đầu tiên tại Việt Nam, Viện Goethe Hà Nội và Nhà hát Nhạc Vũ Kịch Việt Nam (VNOB), phối hợp cùng Trường Cao Đẳng Múa Việt Nam, tổ chức Trại Hè Múa & m nhạc (Dance & Music Summer Camp) dành cho biên đạo, diễn viên múa, nhạc công và nhạc sĩ Việt Nam hiện đang làm việc trong và ngoài nước. Chương trình diễn ra từ ngày 16 đến 27.7.2018 tại Trường Cao Đẳng Múa Việt Nam dưới sự dẫn dắt của hai giám đốc nghệ thuật là Nhà soạn nhạc, đạo diễn nhạc kịch, GS. Heiner Goebbels (Đức) và NSND Trần Ly Ly, giám đốc Nhà hát Nhạc Vũ Kịch Việt Nam.

Trại hè Múa và Âm nhạc là chương trình kế thừa sự thành công và tinh thần của 7 kì liên hoan “Múa Đương Đại: Sự gặp gỡ Á-Âu”. Đầu năm 2017, xuất phát từ ý tưởng của ông Wilfried Eckstein (Viện trưởng Viện Goethe tại Việt Nam) về một chương trình kết nối múa với âm nhạc, Nhạc trưởng, NSƯT Trần Vương Thạch (Nhà hát Giao hưởng nhạc vũ kịch thành phố Hồ Chí Minh – HBSO), biên đạo múa Nguyễn Phúc Hải và Nguyễn Phúc Hùng (HBSO), biên đạo múa, NSƯT Trần Ly Ly (Giám đốc Nhà hát Nhạc Vũ Kịch Việt Nam) và GS. Dieter Heitkamp (Đại học chuyên ngành về Nghệ thuật Trình diễn và m nhạc) hợp tác cùng Viện Goethe để thai nghén dự án này.

Sau một năm rưỡi, Viện Goethe và Nhà hát Nhạc Vũ Kịch Việt Nam đã hiện thực hóa thành công chương trình, tạo ra sân chơi khơi nguồn cảm hứng để các nghệ sĩ múa, biên đạo múa, nhạc sĩ và nhạc công Việt Nam cùng hợp tác, tự thử thách và khám phá những khía cạnh thẩm mỹ đa chiều, cách thức giao tiếp mới và khả năng tương tác giữa các yếu tố kết hợp trên sân khấu mà từ trước tới nay họ chưa khám phá và trải nghiệm hết. Sự kiện chính là bước chuẩn bị dài hơi và mạnh mẽ cho sự xuất hiện của Việt Nam trong Liên hoan Múa năm 2019.

Một số hình ảnh của trại hè:

NO COMMENTS

Leave a Reply