Bùi Ngọc Quân: Hiểu múa đương đại, khán giả cũng cần được...

Bùi Ngọc Quân: Hiểu múa đương đại, khán giả cũng cần được chuẩn bị như diễn viên

Đăng vào
0

Út Quyên viết cho Hanoi Grapevine
Vui lòng ghi rõ nguồn Hanoi Grapevine khi chia sẻ bài
Không sao chép từng phần hoặc nguyên văn khi chưa có sự cho phép

Sinh năm 1976, Bùi Ngọc Quân hiện là diễn viên múa gốc Việt duy nhất đang làm việc tại Les Ballets C de la B – một vũ đoàn múa của Bỉ nổi tiếng tới mức “bất kỳ diễn viên múa chuyên nghiệp nào cũng mơ được vào làm.” Trong dịp trở về Việt Nam dàn dựng vở “Đáy mắt” cho Nhà hát Nhạc Vũ Kịch Việt Nam (VNOB) năm 2018, anh đã hội ngộ với bốn diễn viên và biên đạo trẻ gốc Việt đang hoạt động tại châu Âu, dẫn tới sự ra đời của “Made In Vietnam” – một workshop múa đương đại mà bất cứ ai cũng có thể tham dự.

Hanoi Grapevine đã có dịp trò chuyện cùng anh về ý tưởng thực hiện workshop đặc biệt này.

Đội ngũ dẫn dắt “Made in Vietnam 2018”. Hàng 1 từ trái qua phải: Phạm Trí Thành, Hoàng Ngọc Tú, Trần Tiến Huy, Vũ Ngọc Khải, Bùi Ngọc Quân. Ảnh do nghệ sĩ cung cấp.

Tại sao lại workshop lại có tên “Made in Vietnam”?

Ở Việt Nam nhiều người hay có tâm lý sính ngoại, thích những gì có dính dáng đến yếu tố nước ngoài: do nước ngoài tổ chức, có chuyên gia nước ngoài tham gia… Chúng tôi đều là những diễn viên Việt Nam, đều có thực lực không thua kém, thậm chí còn hơn cả các diễn viên múa ở chính đất nước mà chúng tôi đang làm việc. Mười năm nay tôi đã thực hiện rất nhiều workshop vòng quanh thế giới dạy múa cho các diễn viên chuyên nghiệp. Các thành viên khác cũng có kinh nghiệm làm workshop. Chúng tôi thống nhất với nhau: phải làm cái gì đó xuất phát từ nội lực của mình.

Workshop này có gì khác với những workshop mà anh đã thực hiện trước đó?

Tôi đã thực hiện nhiều workshop với các bên chuyên nghiệp trước đó, kể cả ở Việt Nam. Với workshop này chúng tôi quyết định sẽ không tập trung vào những người chuyên nghiệp nữa. Kết quả đạt được có nhiều cái ngoài mong đợi. Chúng tôi đã gặp được rất nhiều người không hề liên quan đến múa chẳng hạn kỹ sư, người bán hàng online trên mạng. Tất cả họ đều thể hiện niềm đam mê với múa đương đại và đã đến để tham gia và muốn trải nghiệm với chúng tôi.

Anh thấy làm việc với những người nghiệp dư và chuyên nghiệp khác nhau như thế nào?

Làm việc với những người có đam mê nó khác hẳn. Khi làm với những người làm nghề mà không có đam mê mọi thứ như tịt đi, bị đóng khung trong các khuôn khổ cứng nhắc. Mà cái khó nhất để thay đổi chính là vấn đề tư duy. Cũng có diễn viên múa chuyên nghiệp tham gia workshop của chúng tôi. Ở đó các bạn thể hiện như những bông hoa bung nở, phá bỏ mọi rào cản, quy tắc, cái hầu như không có được khi các bạn múa trong nhà hát.

Theo anh đâu là nguyên nhân cho sự khác biệt này?

Khi quen diễn trên sân khấu, các diễn viên múa Việt Nam thường đánh mất đi tính cá nhân. Tôi cho rằng điều này liên quan đến đào tạo, các diễn múa Việt Nam không biết nhìn nhận đúng vai trò của một diễn viên. Là diễn múa, lẽ ra các bạn ấy phải là trung tâm của sân khấu, là những người được mọi người lắng nghe, và mọi nguồn lực phải xoay quanh các bạn ấy. Dù biên đạo là người đưa ra ý tưởng, diễn viên vẫn phải đóng vai trò trung tâm.

Nhưng ở Việt Nam, vị thế diễn viên lại ngược lại. Diễn viên là người phải nghe lời. Không có phản biện, không có trao đổi, không có nhận xét. Vì thế với một biên đạo như tôi, cái khó ở đây không phải là bế tắc mà là không tiếp cận được cái dòng suy nghĩ của các diễn viên vì họ quan niệm biên đạo nói gì họ phải nghe. Ở nước ngoài thì tiếng nói của diễn viên rất được coi trọng và họ có thể trực tiếp bàn bạc với biên đạo và các bên liên quan. Còn ở đây tôi có cảm tưởng diễn viên chỉ là công cụ của biên đạo thôi. Mà quan niệm đó hoàn toàn là một sai lầm.

Múa đương đại mở ra rất nhiều con đường để một người trở thành diễn viên múa chứ không cứ nhất thiết phải qua trường lớp chính quy. Nói cách khác ai cũng có thể tự gọi mình là diễn viên múa đương đại. Anh đánh giá sao về quan điểm này?

Điều đó là đúng. Ở châu Âu cũng thế.

Chúng ta nên nhìn nhận lại sân khấu đương đại nói chung và múa đương đại nói riêng. Có rất nhiều cách làm việc khác nhau từ các đoàn múa khác nhau, tùy theo cách nhìn nhận của người làm biên đạo. Có những đoàn coi trọng về kỹ thuật họ sẽ sử dụng toàn những diễn viên chuyên nghiệp. Nhưng đúng là múa đương đại ngày nay đã mở ra tới mức là ai cũng có thể làm diễn viên múa được. Vì nó không nhất thiết đòi hỏi kỹ thuật. Diễn viên múa có thể dựa trên ngẫu hứng, dựa trên cảm xúc, dựa trên hình ảnh, có thể kết hợp với hip-hop, xiếc. Không nhất thiết phải học múa ballet ra mới có thể múa đương đại. Những loại hình thể hiện trên sân khấu cũng rất đa dạng từ hát, diễn kịch… Bạn có thể làm hầu như bất cứ việc gì trên sân khấu miễn là nó phù hợp với đường hướng của vở diễn thôi.

Như vậy nói một diễn viên múa chuyên nghiệp hay không thì phải xem là bạn có kiếm tiền được bằng nghề đó không. Khi bạn làm chơi, kể bạn có giỏi đến mức nào mà bạn không sống được bằng nghề thì cũng không phải là chuyên nghiệp. Tôi không nói là phải học mới trở thành người chuyên nghiệp được. Và một khi đã làm chuyên nghiệp đòi hỏi chúng ta phải có khán giả.

Vậy thì anh đánh giá khán giả của múa đương đại ở Việt Nam ra sao?

Để đặt ra câu hỏi chúng ta có khán giả hay không thì lại phải quay lại câu hỏi có vở múa hay hay không. Một khi có vở múa chất lượng, chắc chắn dần dần chúng ta sẽ có khán giả. Những người làm nghề phải luôn tâm niệm rằng có người múa thì phải có người xem. Và để xem được thì khán giả phải được cung cấp những công cụ để có thể hiểu được, không phải hiểu theo kiểu nghĩa đen, nhưng có thể đọc được một vở múa.

Như ở những nơi tôi từng làm việc, việc tiếp cận khán giả rất được coi trọng.

Thường thường trước một vở diễn lớn người ta sẽ tổ chức cho khán giả thăm quan, trao đổi, để có thể trao cho khán giả những chìa khóa để mở ra những lớp nghĩa của múa đương đại theo cách của người xem. Khán giả Việt Nam có phản ứng chung với múa đương đại là: “Em chẳng hiểu gì cả.” Trong khi múa ballet cổ điển thì nói: “Cái gì em cũng hiểu.” Thật ra bạn hiểu cái gì ở ballet? Đó là do các vở ballet đều có cốt truyện. Các bạn sẽ biết là đoạn này là con thiên nga, đoạn kia là cô công chúa. Chứ thực ra ngôn ngữ của múa ballet cổ điển còn ước lệ gấp trăm lần so với ngôn ngữ múa đương đại. Khán giả không hiểu là do họ không được cung cấp cho công cụ để hiểu được múa đương đại mà thôi.

Tiếp theo, việc đào tạo múa đương đại cũng phải được mở rộng. Mà quan trọng nhất là phải đào tạo về mặt tư duy. Sau đó là cần có các đoàn để tạo sự cạnh tranh và phát triển lành mạnh để tạo ra các vở diễn chất lượng cao thu hút khán giả. Tóm lại để phát triển được múa đương đại sự chuẩn bị cho khán giả cũng không kém phần quan trọng so với chuẩn bị cho diễn viên.

Cung cấp đầy đủ thông tin, giải thích ý tưởng của biên đạo về vở múa trước khi công diễn có phải là một “công cụ” để chuẩn bị cho khán giả khi đến xem tác phẩm?

Thực ra, người xem không cần phải biết trực tiếp biên đạo muốn làm gì mà cái cảm nhận dựa trên kinh nghiêm cá nhân mới là quan trọng. Đối với vở múa của tôi, tôi không muốn có quá nhiều thông tin theo nghĩa đen, mà tất cả chỉ là thông tin gợi mở. Cái tôi luôn hướng tới không phải là làm cho người xem hiểu được biên đạo hay diễn viên đang múa cái gì mà là giúp họ liên tưởng tới cái gì.

Theo tôi bản năng của con người là dùng bộ óc của mình để tự động sắp xếp các thông tin, tự liên tưởng cái nọ đến cái kia. Vở múa của tôi chỉ để khơi dậy những liên tưởng đó. Do đó nếu bạn muốn phân tích kỹ lưỡng từng chi tiết trong vở diễn có ý nghĩa gì thì sẽ rất là khó vì thật ra mỗi tác phẩm nghệ thuật đều sẽ phải để cho khán giả một không gian nào đấy để họ tự luồn lách, diễn giải, cảm nhận tác phẩm theo ý mình. Mỗi cá nhân sẽ có một phiên bản khác nhau của một tác phẩm theo cách hiểu và cách cảm của mình.

Cám ơn những chia sẻ của anh.


*** “Made In Vietnam” là workshop múa đương đại được khởi xướng bởi tổ chức 1648kilomet do diễn viên múa Vũ Ngọc Khải và nhà sản xuất Văn Quý Ngọc Ái sáng lập. Workshop năm 2018 diễn ra tại Hà Nội dưới sự hướng dẫn của các biên đạo, diễn viên múa Vũ Ngọc Khải, Bùi Ngọc Quân, Hoàng Ngọc Tú, Trần Tiến Huy và Phạm Trí Thành.

Năm 2019, do các thành viên khác đều bận công việc ở nước ngoài, Workshop được tổ chức dưới sự hướng dẫn của Vũ Ngọc Khải, diễn viên múa Tạ Hồng Hoàng Anh. Ngoài một buổi tại Hà Nội diễn ra ngày 06/7, workshop dự định sẽ được tiến hành tại thành phố Hồ Chí Minh vào ngày 27-28.7 dưới sự hướng dẫn của Hoàng Ngọc Tú, Vũ Ngọc Khải và Trần Tiến Huy.

Một số hình ảnh của “Made in Vietnam 2019” tại Hà Nội:

Tạ Hồng Hoàng Anh – một trong hai người hướng dẫn workshop Made in Vietnam 2019 (cùng Vũ Ngọc Khải – ảnh dưới)

NO COMMENTS

Leave a Reply