Tương lai của truyền thống: Từ “Hai nàng Nguyệt Cô” đến “Mở...

Tương lai của truyền thống: Từ “Hai nàng Nguyệt Cô” đến “Mở xưởng Đừng Đứng”

Đăng vào
0

Út Quyên viết cho Hanoi Grapevine, ảnh do ban tổ chức cung cấp
Vui lòng ghi rõ nguồn Hanoi Grapevine khi chia sẻ bài
Không sao chép từng phần hoặc nguyên văn khi chưa có sự cho phép

Dự án “Tương Lai của Truyền thống” khởi xướng bởi một nhóm các nghệ sĩ trẻ có mối quan tâm sâu sắc tới các loại hình nghệ thuật truyền thống Việt Nam sẽ khép lại bằng sự kiện mở xưởng “Đừng Đứng”, một trưng bày các thực hành mang tính thử nghiệm của mười nghệ sĩ trẻ trong việc kết hợp các chất liệu truyền thống vào nghệ thuật đương đại. Mở xưởng sẽ diễn ra tại VICAS Art Studio từ ngày 19 đến 21/07.

Tương Lai của Truyền thống là một nỗ lực đáng ghi nhận của một nhóm các nghệ sĩ trẻ trong việc đi tìm một tương lai cho các loại hình nghệ thuật và những giá trị truyền thống đang ngày càng mai một trong xã hội hiện đại. Truyền thống có đứng yên và có nên đứng yên là câu hỏi xuyên suốt được đề ra bởi nhóm các bạn trẻ đang điều hành dự án. Nếu theo dõi quá trình phát triển của dự án từ buổi công diễn tác phẩm “Hai nàng Nguyệt Cô” của nhạc sĩ / đạo diễn Nguyễn Xuân Sơn (Sơn X) tháng 12/2018, tới Mở xưởng sắp tới, chắc chắn mỗi khán giả sẽ tìm được câu trả lời cho riêng mình.

Quay lại thời điểm bắt đầu, buổi công diễn “Hai nàng Nguyệt Cô” đã tạo một tiền đề vững chắc cho những bước phát triển tiếp theo của dự án. Kế hoạch về việc dựng vở Hai nàng Nguyệt Cô đã được nhạc sĩ, đạo diễn Sơn X ấp ủ từ năm 2011, nhưng phải đến chờ đến năm 2018, khi những ý tưởng của anh gặp gỡ với nhóm các nghệ sĩ trẻ đang ấp ủ kế hoạch dự án Tương lai của Truyền thống, tác phẩm này mới có điều kiện được dàn dựng và công diễn.

Hai nàng Nguyệt Cô lấy cảm hứng từ nhân vật Hồ Nguyệt Cô quen thuộc trong tích Tuồng Võ Tam Tư. Theo tích cũ, Hồ Nguyệt Cô là một con Cáo – sau hàng ngàn năm tu luyện đã có được viên ngọc người, nhờ đó trở thành cô gái có sức mạnh và sắc đẹp vô song. Nguyệt Cô muốn trải nghiệm tất cả những hoan lạc khi được làm người – mà tình yêu là niềm hoan lạc lớn nhất. Nàng đem lòng si mê Tiết Giao, một viên tướng trẻ khôi ngô tuấn tú, không nghĩ đến việc bị Tiết Giao lừa chiếm đoạt viên ngọc quý. Mất ngọc, Hồ Nguyệt Cô không còn phép thần nữa, phải trở lại nguyên hình loài Cáo trong quằn quại khổ đau.

Trong quan điểm của mình, nhạc sĩ / đạo diễn Sơn X đã đưa ra một lý giải khác về nhân vật này. Thay vì một Nguyệt Cô đầy bi thương bị lừa dối, bị phụ tình và bị tước quyền làm người, nghệ sĩ đặt ra câu hỏi: biết đâu Nguyệt Cô đã chán ngấy cuộc sống có quá nhiều quy tắc, chuẩn mực của một con người; biết đâu nàng đã nếm trải đủ khổ đau của chiến tranh loạn lạc mà chỉ trong thế giới loài người mời có, và tự mình muốn chối bỏ lốt người, trở lại làm Cáo, tìm về chốn thiên nhiên hoang dã đã từng thuộc về nàng, sống một cuộc sống tự do không ràng buộc. Như thế, sự “hóa cáo” của Nguyệt Cô sẽ không còn là một tấn bi kịch, mà hoàn toàn có thể diễn giải thành một cái kết có hậu. Và theo anh, trong các hình tượng của sân khấu truyền thống, không ai có thể phù hợp để diễn tả một Nguyệt Cô chủ động chối bỏ làm người, hạnh phúc với cuộc sống hoang dại hơn nhân vật chèo Xúy Vân.

“Với tác phẩm này, tôi muốn đặt lại câu hỏi có hay không tính ngẫu hứng trong múa truyền thống,” nghệ sĩ Sơn X chia sẻ. Xuất phát điểm là một nghệ sĩ chơi nhạc cụ truyền thống, Sơn X luôn thắc mắc về sự đối lập giữa tính ngẫu hứng rất mạnh trong loại hình âm nhạc này đối với những khuôn khổ gò bó, cứng nhắc của múa. Điều đó giúp anh tìm hiểu và khám phá ra “Tuồng Cương” – một thể loại sân khấu cổ trong đó cả nội dung, âm nhạc và vũ điệu đều hoàn toàn ngẫu hứng. Một vở Tuồng Cương không có kịch bản cố định. Nhạc công và diễn viên sẽ chỉ thống nhất sơ bộ về nội dung câu chuyện, sau đó cùng nhau biểu diễn ngẫu hứng. Khi một diễn viên đưa ra một ý trên sân khấu, diễn viên khác và nhạc công sẽ đối đáp lại. Do đó nhiều khi trong Tuồng Cương, một ý có thể diễn miên man không dứt. Và khái niệm “Tuồng” trước kia cũng không được hiểu là một loại hình sân khấu riêng biệt như ngày nay mà nó chỉ chung cho một “vở diễn” ở bất kỳ loại hình sân khấu nào. Do đó trong Tuồng Cương, khán giả sẽ thấy có sự kết hợp của cả hát bội, cải lương hay chèo. Đóng khung Tuồng vào một loại hình sân khấu làm cho yếu tố Cương mất đi, và do đó tính ngẫu hứng của tuồng cũng không còn.

Với ý tưởng đó, trong đêm công diễn tác phẩm thuộc khuôn khổ Hanoi New Music Festival diễn ra vào ngày 20/12/2018, khán giả đã được chứng kiến một màn trình hiện đồng thời trên sân khấu cả hai tính cách, cả hai số phận đối lập của nàng Nguyệt Cô: một Nguyệt Cô đau khổ trong nguyên bản Tuồng, và một Nguyệt Cô hoang dại hạnh phúc trong Chèo theo cách diễn giải riêng của Sơn X. Vở diễn đã đưa tới người xem không chỉ cuộc đối thoại thú vị giữa hai tính cách của một nàng Nguyệt Cô, mà còn là sự giao thoa vừa quen vừa lạ của ngôn ngữ múa và âm nhạc của hai loại hình nghệ thuật truyền thống đặc sắc cùng với phần hình ảnh thị giác từ phim của Nguyễn Trinh Thi, tất cả hòa quyện trên cùng một sân khấu. Tách các nhân vật ra khỏi bối cảnh ra đời, Sơn X đã trao cho chúng một đời sống mới. Bóc tách các lớp ngôn ngữ, chất liệu của các loại hình nghệ thuật truyền thống ra khỏi khuôn khổ quy định, tổ hợp chúng lại theo một cách mới cũng là cách nghệ sĩ kiến tạo lại truyền thống.

Bắt nguồn từ mệnh đề “Truyền thống không đứng yên” mà Sơn X đã đặt ra thông qua tác phẩm “Hai nàng Nguyệt Cô”, những nghệ sĩ trẻ khởi tạo và tham gia dự án Tương Lai của Truyền thống đã đưa ra những kiến giải riêng của mình về vai trò, sự vận động, biến đổi và tác động của truyền thống trong cuộc sống đương thời để từ đó trao cho truyền thống một tương lai. Mở xưởng Đừng Đứng là kết quả của một quá trình lao động miệt mài của 10 nghệ sĩ trẻ trải qua một quá trình học hỏi, trao đổi cùng các nghệ nhân các loại hình sân khấu truyền thống như Tuồng, Chèo, Cải lương, và các nghệ sĩ đương đại Việt Nam giàu kinh nghiệm từ tháng 3 đến tháng 7/2019, để thực hiện những tác phẩm mang tính thử nghiệm kết hợp ngôn ngữ, chất liệu và các yếu tố truyền thống đặt vào trong những thực hành đương đại. Đến với mở xưởng lần này, khán giả sẽ không chỉ được mời tham dự vào những trò chuyện, đưa ra góp ý, và thậm chí đóng góp vào quá trình tạo ra tác phẩm cùng mỗi nghệ sĩ, mà còn tự kiến tạo một Tương lai của Truyền thống cho riêng mình.

Một vài hình ảnh trong thực hành của các nghệ sĩ trẻ:

Trích từ tác phẩm của Ngô Thị Hải Yến – những ẩn ức trong tiềm thức văn hóa của xứ sở nhiệt đới ẩm gió mùa được kể lại trong một series tranh màu nước nên thơ
Trích từ tác phẩm của Thịnh Nguyễn – đi tìm những tác động lên truyền thống trong những cộng đồng người bị tách ra khỏi địa bàn cư trú bản địa, để từ đó chất vấn vai trò và sự biến đổi của truyền thống
Trích từ tác phẩm của La Mai – một sắp đặt trình diễn lấy cảm hứng từ chèo Xúy Vân giả dại
Trích từ tác phẩm của Ngô Thu Hương – sử dụng found footage (các thước phim phim có sẵn) từ vở chèo Quan Âm Thị Kính tới các phim điện ảnh hiện đại Việt Nam để nói về sự thay đổi trong quan niệm về và của người phụ nữ Việt


Dự án “Tương lai của Truyền thống” do ba nghệ sĩ Hà Thuý Hằng, Phạm Thị Tâm, và Tạ Minh Đức sáng lập và được bảo trợ bởi Quỹ FAMLAB – dự án Di sản Kết nối của Hội đồng Anh tại Việt Nam

Dự án bao gồm ba giai đoạn:

  • Giai đoạn 01 (10 – 12/2018): Khán giả tiếp cận một cách làm khác của sân khấu truyền thống qua vở nhạc kịch: “Hai Nàng Nguyệt Cô” của đạo diễn – nhạc sĩ Sơn X ra mắt ngày 20/12/2018 trong khuôn khổ Hanoi New Music Festival 2018.
  • Giai đoạn 02 (01- 06/2019): Khán giả được mời tham gia vào những đối thoại trực tiếp với các diễn giả là các nghệ nhân từ các lĩnh vực sân khấu truyền thống: Tuồng, Chèo, Cải lương và các nghệ sĩ đương đại thực hành với chất liệu bản địa qua một chuỗi 09 buổi nói chuyện chuyên sâu. Một số nghệ sĩ trẻ được mời đưa ra ý tưởng để phát triển thành tác phẩm dưới sự hướng dẫn của các nghệ sĩ đương đại: Giám tuyển/nghệ sĩ Trần Lương, nhạc sĩ Trần Kim Ngọc, nghệ sĩ thị giác Nguyễn Huy An và Cố vấn chuyên môn: Nhạc sĩ SơnX.
  • Giai đoạn 03 (07/2019): Khán giả trở thành nhân vật chính – cũng chính là các nghệ sĩ trẻ được lựa chọn tham gia dự án để kiến tạo một “Tương lai của Truyền thống” thông qua một trưng bày mở xưởng giới thiệu những thực hành nghệ thuật của bản thân.

Thông dự án xem tại đây
Thông tin Mở xưởng xem tại đây

NO COMMENTS

Leave a Reply